Kernkwaliteiten 

Werken met kernkwaliteiten

Als opleider van leraren voor het basisonderwijs bij Driestar Educatief te Gouda, is mijn persoonlijke interesse gewekt voor het werken met kernkwaliteiten. Het bewust worden en gebruiken van kernkwaliteiten kan helpen meer balans in het onderwijs aan te brengen tussen de cognitieve prestaties die van leerlingen gevraagd worden en de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Bij sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen gaat het om het leren herkennen van emoties en daarmee om leren gaan, zorg leren dragen voor anderen, leren samenwerken met anderen en uitdagende situaties aan durven gaan. Het aandacht geven aan kernkwaliteiten (zoals vriendelijk, leergierig, dapper) heeft tot gevolg dat de ander gewaardeerd wordt om wie hij is en heeft een gunstig effect op het welbevinden en het schoolse zelfbeeld van de leerlingen. Wanneer ik kernkwaliteiten bij anderen waarneem, dan geeft dat naast waardering ook verwondering bij mij. Het is mijn persoonlijke missie geworden om in het onderwijs een veilig pedagogisch klimaat te creëren waardoor leerlingen, en dus ook mijn kleinkinderen, optimaal tot ontwikkeling kunnen komen.

Kernkwaliteiten

Kernkwaliteiten, zoals hulpvaardig of optimistisch, zijn onze persoonlijke eigenschappen die ons menselijk kapitaal vormen en kunnen vergeleken worden met schitterende diamanten. Kernkwaliteiten vormen het karakter van een individu en worden door anderen gewaardeerd. Wanneer iemand vriendelijk is, wordt dat gewaardeerd door de omgeving en kan tot gevolg hebben dat ook anderen die kernkwaliteit gaan tonen. Onderzoek door mij onder kinderen in het basisonderwijs wijst uit dat kinderen het bewust inzetten van hun kernkwaliteiten fijn vinden om te doen. Zo schrijft een leerling in haar logboekje op: “Ik heb een praatje gemaakt met een gehandicapt meisje. Ze liep bijna huppelend naar huis. Het gaf mij een fijn gevoel.” Het werken met kernkwaliteiten roept blijkbaar een aangename emotie op.

Welbevinden

Welbevinden is een combinatie van je goed voelen en goed functioneren en geeft een gevoel van tevredenheid. Het welbevinden blijkt verhoogd te worden door het bewust worden en gebruiken van kernkwaliteiten, omdat dit positieve emoties genereert. Bovendien blijken kernkwaliteiten ook het functioneren positief te beïnvloeden. Een leerling uit het basisonderwijs die zijn kernkwaliteit optimisme gebruikte bij het maken van zijn huiswerk, vertelde: “Ik wist dat het moest lukken, dat ik het kon en daardoor ben ik tot taak vier gekomen. Het is eigenlijk alleen gelukt door mijn zelfvertrouwen.” Op mijn vraag aan twee leerlingen die mee hadden gedaan aan mijn onderzoek over wat het werken met kernkwaliteiten voor hen betekende, antwoordde de ene leerling “Daar word ik gelukkig van” en de andere “Daar krijg ik meer zelfvertrouwen van”.

Zelfbeeld

Het zelfbeeld van leerlingen wordt bepaald door het beeld wat hij van zichzelf en zijn eigen kernkwaliteiten heeft. Wanneer een leerling tevreden is over zichzelf en over hoe hij functioneert, geeft dat een positieve emotie en heeft daarmee invloed op het welbevinden van die leerling. Een positief en reëel zelfbeeld ondersteunt de leerling in zijn ontwikkelmogelijkheden en kan daardoor een gunstige invloed hebben op de werkelijke schoolprestaties.

Onderzoek

In mijn studie heb ik onderzocht in hoeverre het bewust worden en gebruiken van kernkwaliteiten bij leerlingen van 7-12 jaar het welbevinden kan verhogen en het zelfbeeld versterken. Het blijkt dat leerlingen in staat zijn zich bewust te worden van hun kernkwaliteiten en deze kunnen benutten. Het werken met kernkwaliteiten geeft positieve emoties, verhoogt het welbevinden en versterkt het zelfbeeld op verschillende dimensies. Het beeld dat leerlingen hebben over hun relatie met leeftijdgenoten verbetert. Daarnaast hebben de leerlingen een positiever beeld gekregen van hun schoolprestaties, wat weer een positieve uitwerking kan hebben op de werkelijke schoolprestaties. Tenslotte zijn de leerlingen zichzelf meer gaan waarderen op het gebied van rekenen, ze hebben er meer plezier en interesse in gekregen.

Mijn onderzoek naar het verhogen van het welbevinden en versterken van het zelfbeeld van leerlingen in het basisonderwijs, is gebaseerd op de positieve psychologie. Dit is een stroming binnen de psychologie die aandacht vraagt voor de sterke kanten van mensen, ook wel kernkwaliteiten genoemd, in plaats van sterk te focussen op deficiënties van mensen. Binnen deze stroming wordt onder andere studie gedaan naar positieve individuele kernkwaliteiten van mensen en hun invloed op welbevinden. De positieve psychologie bestrijkt een breed veld waarin zij aandacht besteedt aan onderwerpen zoals kernkwaliteiten, optimisme, tevredenheid over het leven, geluk, welbevinden, dankbaarheid, compassie, zelfrespect, zelfvertrouwen en hoop. Belangrijke vertegenwoordigers van deze stroming zijn Seligman, Fredrickson en Csikszentmihalyi. Seligman richt zich vooral op het verminderen van depressiviteit en het verhogen van welbevinden. Een belangrijk mechanisme is daarbij het bewust worden en gebruiken van kernkwaliteiten. Fredrickson heeft veel onderzoek gedaan naar het bevorderen van positieve of aangename emoties. Csikszentmihalyi is bekend van zijn flow theorie; een toestand waarbij je energie krijgt en helemaal opgaat in de situatie in het hier en nu. Het uitgangspunt voor positief onderwijs is dat er zowel aandacht is voor het aanleren van reguliere vaardigheden als voor welbevinden. Thema’s die passen om het welbevinden te verhogen zijn:

  • Bewust worden en leren inzetten van kernkwaliteiten;
  • Principes van PERMA[1] verwerken in het onderwijs waardoor welbevinden van leerlingen wordt vergroot;
  • Waarderend feedback geven op het leerproces en de persoon van de leerling;
  • Gebruik maken van mindset aanpak (zie het werk van Carol Dweck);
  • Momenten van dankbaarheid toepassen in onderwijssituaties;
  • Omgaan met elkaar vanuit compassie;
  • Bewust omgaan met zelfvertrouwen/zelfbeeld van leerlingen;
  • Ontwikkelen van veerkracht: leren omgaan met momenten van niet-lukken/tegenslagen;
  • Bewust werken aan vergevingsgezindheid;
  • Bewust inzetten van positiviteitsratio (verhouding van positieve- t.o.v. negatieve uitingen);
  • Aan jezelf werken door doelen te stellen;
  • Tellen van je zegeningen.

Wilt u meer weten over de mogelijkheden om op uw school positief onderwijs toe te passen? Ga dan naar het tabblad 'onderwijsaanbod'.

[1] Deze principes zijn uitgewerkt door Seligman; Positive emotions (positieve emoties), Engagement (betrokkenheid), Relationships (positieve relaties), Meaning (zingeving) en Accomplishment (voldoening door het kunnen van bepaalde dingen).

Hoe staat het met het welbevinden van de leerlingen op uw basisschool? Wordt u ook zo moe van de steeds verdergaande prestatiedrang? Heeft het onderwijs niet de opdracht om de leerlingen meer te bieden dan hoge citoscores? In deze tijd met beperkende maatregelen vanwege het coronavirus, wordt terecht op de leerachterstanden en ongelijkheid in onderwijskansen van de leerlingen gewezen. Angst en depressies, voortkomend uit de Covid-19 pandemie, zijn krachtige factoren om een mentale pandemie te ontwikkelen. Het werken met kernkwaliteiten in het onderwijs blijkt een effectieve interventie te zijn om depressiviteit te verminderen en het welbevinden te vergroten. Deze toegepaste interventie kan veerkracht ontwikkelen om de mentale pandemie te voorkomen. Er is door de regering geld vrijgemaakt (NPO gelden) om deze problematiek aan te pakken. De vraag is hierbij welke aanpakken goed zijn voor de leerlingen. Goede leraren zijn dan van cruciaal belang. Onderzoek van Ruit (2021) heeft aangetoond dat het werken met kernkwaliteiten in het onderwijs het welbevinden verhoogt en het zelfbeeld versterkt bij leerlingen. De ontwikkelde interventie ondersteunt de sociaal emotionele ontwikkeling van leerlingen. Deze wetenschappelijk onderbouwde interventie past in de menukaart voor NPO gelden. Welbevinden en zelfbeeld zijn aspecten van de sociaal emotionele ontwikkeling en zijn naar verwachting van invloed op de leerprestaties van leerlingen, want wie zich goed voelt, leert ook beter (Durlak et al., 2011; Seligman et al., 2009).

Wilt u meer van het onderwijsaanbod weten? Lees dan verder in dit document.

Wetenschappelijke peer-reviewde publicaties

Muynck, B. & Ruit, P. (2010). Teacher education in the Netherlands. In K. G. Karras, & C. C. Wohlhuter, (Eds.). International Handbook on Teacher Education Worldwide (pp. 377-398). Athens: Atrapos Edition 2010.

Muynck, A. de, Ruit, P. & Kraaiveld, A. (2019). Teacher training in the Netherlands. In: K.G. Karras, G. Mavroides & C.C. Wolhuter (Eds). International Handbook of Teachers Training (Second Edition, pp. 513-529). Nicosia: HM Studies,.

Ruit, P. &. Korthagen, F. A. J. (2013). Developing core qualities in young students. In F. A. J. Korthagen, Y. M. Kim, & W. L. Greene (Eds.), Teaching and Learning from Within: A Core Reflection Approach to Quality and Inspiration in Education (pp. 131-147). New York/London: Routledge.

Ruit, P., Korthagen, F. A. J., & Schoonenboom, J. (2019). The impact of working with core qualities on primary school pupils’wellbeing. Educational & Child Psychology, 36(3), 7-17.

Ruit, P., Geldens, J. J. M., Popeijus, H. L., & Van Veen, K. (2021). The impact of working with core qualities on primary school pupils’ self-concept, in voorbereiding.

Ruit, P. (2021). Het werken met kernkwaliteiten in het basisonderwijs: onderzoek naar het versterken van welbevinden en het verhogen van het zelfbeeld bij leerlingen in het basisonderwijs met behulp van kernkwaliteiten. University of Groningen. https://doi.org/10.33612/diss.181608974

Ruit, P., Geldens, J. J. M., Popeijus, H. L., & Van Veen, K. (2021).
The impact of working with core qualities on primary school pupils’ self-concept,
International Journal of Educational Research Open, 2(2). https://authors.elsevier.com/sd/article/S2666374021000534

Publicaties in vaktijdschriften

Ruit, P. Een onderzoek naar het opleiden van schoolopleiders (2009). Tijdschrift voor lerarenopleiders, uitgave VELON/VELOV, 30(4), 51-58.

Popeijus, H. L., Geldens, J., Ruit, P. & Visser, L. B. (2012). Samen verantwoordelijk voor ‘Samen opleiden’? De ontwikkeling van een zelfevaluatiekader om met elkaar de kwaliteit van die gedeelde verantwoordelijkheid te borgen. Tijdschrift voor lerarenopleiders, uitgave VELON/VELOV, 33(2), 18-24.

Ruit, P. & Korthagen, F. A. J. (2012). Bewustwording en ontwikkeling van kernkwaliteiten. Mensenkinderen, 27(5), 34-36.

Ruit, P. & Korthagen, F. A. J. (2012). Bewustwording en ontwikkeling van kernkwaliteiten bij leerlingen. Tijdschrift voor orthopedagogiek, 51(10), 491-505.

Ruit, P. & Visser, L. B. (2013). De betekenis van de positieve psychologie voor het onderwijs. De Cascade, Opinieblad van Stichting Cosmicus, 24, 17-19.

Ruit, P., Visser, L. B. & Korthagen, F. A. J. (2014). Oog hebben voor elkaar en elkaar waarderen. Mensenkinderen, 29(141), 31-33.

Ruit, P., Korthagen, F. & Schoonenboom, J. (2014). Het effect van het werken met kernkwaliteiten bij leerlingen op welbevinden, zelfbeeld en de psychologische basisbehoeften. Paper gepresenteerd op de Onderwijsresearchdagen, Groningen.

Groeneweg, A. & Ruit, P. (2016). Autonomie als voorwaarde voor gemotiveerd leren. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 55, 409-419.

Ruit, P. (2016). Leerwensen formuleren en reflectie, een manier om persoonlijke professionele ontwikkeling te stimuleren. Tijdschrift voor lerarenopleiders, 37(2), 71-80.

Geldens, J., Ruit, P., Popeijus, H. & Petegem, P. van (2018). Zelfevaluatiekader samen (academisch) opleiden. Kwaliteitsreeks / Praktijk In-Zicht. Platform Samen Opleiden & Professionaliseren.

Ruit, P., Kunz, B. & Visser-Vogel, E. (2018). Levensbeschouwing in de lerarenopleiding. In Geerdink, G. & Beer, F. (2018). Katern 6: Vorming in de lerarenopleidingen (pp. 103-113). Vereniging Lerarenopleiders Nederland. Werkendam: Hollandse Indruk.

Wetenschappelijke congressen

Ruit, P. (2013, mei). Paperpresentatie: Bewustwording en ontwikkeling van kernkwaliteiten bij leerlingen in het basisonderwijs. Onderwijs Research Dagen (ORD), Brussel.

Ruit, P. (2013, September). Paperpresentation: Awareness and development of core qualities among pupils in primary education. Colloquium Driestar Educatief & North West University, Gouda.

Ruit, P. (2013, oktober). Awareness and development of core qualities among pupils in primary education. Roundtable presentation at the international Phd. conference organized by VU University and NAFOL Norway, Amsterdam.

Ruit, P. (2014, juni). Symposium: De betekenis van de positieve psychologie voor het onderwijs. I.s.m. prof. Dr. J. Beishuizen (voorzitter), prof. dr. Fred Korthagen (inleiding), P. Ruit (Het effect van het werken met kernkwaliteiten bij leerlingen op welbevinden, zelfbeeld en de psychologische basisbehoeften), L. Visser (Invloeden op en gevolgen van academisch uitstelgedrag van eerstejaars pabostudenten), R. Zwart (A strength-based approach to teacher professional development), prof. dr. K. van Veen (discussiant). Onderwijs Research Dagen (ORD), Groningen.

Ruit, P. (2015, april). Bezoek American Educational Association (AERA), Chicago, Illinois. Thema: "Toward Justice: Culture, Language, and Heritage in Education Research and Praxis".

Ruit, P. (2015, juni). Paper presentatie: Het effect van het bewust worden en gebruiken van kernkwaliteiten op het zelfbeeld van leerlingen in het basisonderwijs. Onderwijs Research Dagen, Leiden.

Ruit, P. (2019, mei). Workshop: Inzet van kernkwaliteiten verhoogt zowel zelfbeeld als welbevinden. International Learning Festival Co-creatie van betekenisvol onderwijs Hogeschool de Kempel in samenwerking met het Taos Insitute (USA) en UngInvest (Noorwegen).

Vakinhoudelijke congressen

Ruit, P. (2008, maart). Presentatie: De cirkel rond. Een voorbeeld van de ontwikkeling van begeleidingspraktijken op basis van onderzoek. VELON congres 2008, Veldhoven.

Ruit, P. (2008, mei). Keynote: Competentieontwikkeling en waarden in het onderwijs. Conferentie in Nagykorös-Budapest.

Ruit, P. (2008, november). Workshop: Onderzoek: wat ga ik onderzoeken? VELON studiedag, Leiden.

Ruit, P. (2009, december). Onderzoek bijeenkomst “Onderzoek van binnenuit”. Minisymposium onderwijscentrum VU, Amstelveen.

Ruit, P. (2010, november). Workshop: De onderzoekende lerarenopleider. VELON studiedag, Utrecht.

Ruit, P (2011, maart). Workshop: Kun je het geluk van kinderen beïnvloeden? VELON congres, Noordwijkerhout.

Ruit, P. (2011, maart). Presentatie: Evidenties voor de kwaliteit van samen opleiden met behulp van een zelfevaluatiekader. VELON congres, Noordwijkerhout.

Ruit, P. (2011, juni). Workshop: Werken vanuit principes van kernreflectie. SLB congres, Arnhem.

Ruit, P. (2011, oktober). Workshop: Kun je het geluk van kinderen door een eenvoudige activiteit beïnvloeden? VBSP congres, Zeist.

Ruit, P. (2012, februari). Interactieve sessie: Betekenis van de positieve psychologie in het opleiden van leraren. VELON congres, Antwerpen.

Ruit, P., & Visser, L. B. (2012, april). Presentatie: De (belang)rijkste leeromgeving ben je zelf! Jaarcongres HBO-raad, Bussum.

Ruit, P. (2012, augustus). Herstmonceux IX, August 15-19, 2012. Extending Inquiry Communities: Illuminating Teacher Education Through Self-Study. In samenwerking met Lunenberg, M. et al. Workshop verzorgd: Learning about research: Acting as a researcher: Experiences from our self-study community.

Ruit, P. (2012, oktober). Workshop: Kinderen zien in hun kernkwaliteiten. Hoogbegaafdheidsymposium 22 oktober, Almere.

Ruit, P. (2012, november). Workshop: Kinderen zien in hun kwaliteiten. Onderwijssummit “Van onderzoek tot in de klas”, Utrecht.

Ruit, P. (2012, november). Workshop: Kinderen ZIEN in hun kernkwaliteiten. Congres ZIEN 14 november, Gouda.

Ruit, P. (2013, januari). Workshop: kinderen zien in hun kernkwaliteiten. CNV themadag "MaatschapJIJ, passie voor onderwijs", Utrecht.

Ruit, P., & Visser, L. B. (2013, maart). Workshop: Leren van de toekomst: Van klacht naar kracht! VELON congres, Groningen.

Ruit, P., & Korthagen, F. A. J. (2013, maart). Workshop: Krachtig leren door het gebruik van kernkwaliteiten. VELON congres, Groningen.

Ruit, P. (2013, november). Keynote: De betekenis van de positieve psychologie. Bewustwording en ontwikkeling van kernkwaliteiten bij leerlingen in het basisonderwijs. CNV themadag "MaatschapJIJ, passie voor onderwijs", Utrecht.

Ruit, P. (2014, januari). Onderzoek naar het gebruik van kernkwaliteiten. Symposium praktijk en onderzoek. Academische opleidingsschool Twente.

Ruit, P. (2014, December). Keynote: De betekenis van de positieve psychologie voor de kwaliteit van het onderwijs. Masterclass: Je eigen kernkwaliteiten ontdekken en gebruiken. Congres “Schooloverstijgend Kwaliteitsnetwerk (SOK)”, Essene (België).

Ruit, P. (2015, maart). Symposium: De betekenis van de positieve psychologie voor het onderwijs. i.s.m. Dr. J. J. M. Geldens (voorzitter), prof. dr. Fred Korthagen (inleiding), P. Ruit (Het effect van het werken met kernkwaliteiten bij leerlingen op hun welbevinden), drs. L. B. Visser (De invloed van optimisme, self-efficacy en self-esteem op studie-uitstelgedrag en studieresultaten van eerstejaars pabo studenten), R. Zwart (Krachtgerichte professionele ontwikkeling van leraren in het primair onderwijs), prof. dr. K. van Veen (discussiant). VELON congres, Nijmegen.

Ruit, P. (2015, maart). Workshop: Samen Opleiden: De uitdaging van gezamenlijk kwaliteit bepalen, ontwikkelen en borgen!

Ruud van der Herberg, senior adviseur en partner bij Hobéon

Jeannette Geldens, lector Kempelonderzoekscentrum

Herman Popeijus, erelector Kempelonderzoekscentrum

Peter Ruit, PhD student, senior opleidingsdocent MLI, hogeschool De Driestar

Rianne Versluis, senior adviseur bij Hobéon. VELON congres, Nijmegen.

Ruit, P. (2015, oktober). Workshop: Je eigen kernkwaliteiten ontdekken en gebruiken. Congres Positieve Psychologie.